سم زدایی ترک اعتیاد

عوارض احتمالی سم‌زدایی اعتیاد و راه‌های کنترل آن

عوارض به این دلیل ایجاد می‌شوند که بدن برای مدتی به حضور ماده مخدر عادت کرده و حالا باید بدون آن دوباره به تعادل برسد. بروز علائم ترک همیشه به معنی خطرناک بودن روند درمان نیست؛ اما نادیده گرفتن آن‌ها هم درست نیست. اگر سم‌زدایی بدون بررسی و مراقبت انجام شود، علائم ساده می‌توانند شدیدتر شوند یا باعث شوند فرد درمان را نیمه‌کاره رها کند.

عوارض جسمی سم‌زدایی:

در روزهای اول سم‌زدایی، بدن بیشترین واکنش را نشان می‌دهد. فرد ممکن است احساس کند انرژی‌اش کم شده، بدن‌درد دارد یا نمی‌تواند مثل قبل بخوابد. این علائم معمولاً به دلیل تغییراتی است که در سیستم عصبی، گوارشی و هورمونی بدن رخ می‌دهد.

برخی از عوارض جسمی رایج عبارت‌اند از:

• درد عضلانی و استخوانی
• تعریق زیاد یا احساس گرگرفتگی
• تهوع، استفراغ یا دل‌پیچه
• اسهال یا بی‌اشتهایی
• لرزش دست و بدن
• سردرد و ضعف عمومی
• تپش قلب یا بالا و پایین شدن فشار خون
• بی‌خوابی یا خواب‌های آشفته

مصرف مایعات کافی، تغذیه سبک، استراحت، محیط آرام و در صورت نیاز داروهای تجویزشده توسط پزشک می‌تواند فشار جسمی ترک را کمتر کند. البته مصرف خودسرانه دارو، مخصوصاً داروهای خواب‌آور، آرام‌بخش یا مسکن، می‌تواند خطرناک باشد.

عوارض روانی و خلقی سم‌زدایی:

سم‌زدایی فقط بدن را درگیر نمی‌کند؛ ذهن و احساسات فرد هم تحت فشار قرار می‌گیرند. بسیاری از افراد در این مرحله دچار نوسان خلق، بی‌قراری یا ناامیدی می‌شوند. این حالت‌ها طبیعی هستند، اما اگر شدید شوند یا ادامه پیدا کنند، باید جدی گرفته شوند.

عوارض روانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• اضطراب و دلشوره
• بی‌قراری و کلافگی
• تحریک‌پذیری و عصبانیت
• احساس غم، پوچی یا ناامیدی
• کاهش انگیزه
• گریه‌های ناگهانی یا حساسیت زیاد
• وسوسه شدید برای مصرف دوباره
• مشکل در تمرکز و تصمیم‌گیری

فرد در دوران سم‌زدایی بیشتر از نصیحت و سرزنش، به آرامش، همراهی و اطمینان نیاز دارد. گفت‌وگو با مشاور، حضور خانواده آگاه، دوری از بحث‌های تنش‌زا و داشتن برنامه مشخص برای روزهای ترک می‌تواند فشار روانی را کمتر کند.

اختلال خواب در دوران سم‌زدایی:

بی‌خوابی یکی از آزاردهنده‌ترین عوارض سم‌زدایی است که باعث می شود بعضی افراد نتوانند بخوابند، بعضی مدام از خواب می‌پرند و بعضی دیگر با کابوس یا خواب‌های سنگین روبه‌رو می‌شوند. این مشکل می‌تواند بی‌قراری، خستگی و وسوسه مصرف را بیشتر کند.

برای بهتر شدن خواب در این دوران، رعایت چند نکته کمک‌کننده است:

• خوابیدن و بیدار شدن در ساعت تقریباً ثابت
• کم کردن مصرف چای، قهوه و نوشیدنی‌های محرک
• دوری از موبایل و تلویزیون قبل از خواب
• سبک نگه داشتن وعده غذایی شب
• ایجاد محیط آرام و کم‌نور
• استفاده نکردن از قرص خواب بدون تجویز پزشک

بی‌خوابی معمولاً به‌مرور بهتر می‌شود، اما اگر شدید باشد یا چند شب پشت سر هم ادامه پیدا کند، بهتر است پزشک وضعیت فرد را بررسی کند.

چه زمانی عوارض سم‌زدایی خطرناک می‌شود؟

همه علائم ترک خطرناک نیستند، اما بعضی نشانه‌ها نیاز به توجه فوری دارند و اگر فرد در دوران سم‌زدایی دچار علائم شدید شود، نباید منتظر ماند یا با روش‌های خانگی آن را کنترل کرد و باید فوری به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کرد.

علائم هشداردهنده می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• گیجی شدید یا توهم
• تشنج
• درد قفسه سینه
• تنگی نفس
• افت یا افزایش شدید فشار خون
• استفراغ مداوم و ناتوانی در خوردن مایعات
• بی‌قراری شدید و غیرقابل‌کنترل
• افکار آسیب به خود یا دیگران
• خواب‌آلودگی غیرطبیعی یا کاهش سطح هوشیاری

مدت زمان سم زدایی بدن از مواد مخدر چقدر است؟

مدت زمان سم‌زدایی بدن از مواد مخدر عدد ثابتی ندارد و برای هر فرد می‌تواند متفاوت باشد. بعضی افراد در چند روز اول بیشترین فشار را تجربه می‌کنند و بعد آرام‌آرام بهتر می‌شوند، اما در برخی دیگر، علائم ممکن است تا چند هفته ادامه داشته باشد.  به‌طور کلی، روند سم‌زدایی را می‌توان این‌طور در نظر گرفت:

• روز اول: بدن تازه با نبود ماده روبه‌رو می‌شود. در این مرحله ممکن است بی‌قراری، اضطراب، تعریق، کاهش اشتها، دلشوره یا میل شدید به مصرف شروع شود. روز اول همیشه سخت‌ترین مرحله نیست، اما از نظر روانی بسیار حساس است؛ چون فرد هنوز درگیر تصمیم ترک و وسوسه بازگشت است.

• روز دوم تا سوم: در بسیاری از افراد، علائم ترک در این بازه پررنگ‌تر می‌شود. بدن تلاش می‌کند بدون ماده به تعادل برسد و همین موضوع می‌تواند باعث درد بدن، بی‌خوابی، تهوع، ضعف، تحریک‌پذیری یا بی‌قراری بیشتر شود. این چند روز معمولاً نیاز به مراقبت بیشتری دارد، چون احتمال رها کردن درمان بالاتر است.

• هفته اول: هفته اول معمولاً مهم‌ترین مرحله سم‌زدایی جسمی است. در این مدت، شدت علائم ممکن است کم‌وزیاد شود و فرد هنوز با خستگی، اختلال خواب، نوسان خلق، کاهش انرژی یا وسوسه مصرف روبه‌رو باشد. اگر این دوره با مراقبت درست طی شود، بدن کم‌کم از فشار اولیه فاصله می‌گیرد.

• هفته دوم به بعد: در بسیاری از افراد، علائم شدید جسمی کمتر می‌شود، اما بخش روانی ترک هنوز ادامه دارد. بی‌حوصلگی، فکر مصرف، بی‌انگیزگی ممکن است باقی بماند. این مرحله برای ادامه درمان اهمیت زیادی دارد، چون ظاهر فرد بهتر می‌شود اما خطر بازگشت هنوز از بین نرفته است.

• چند هفته بعد از سم‌زدایی: در این دوره بدن تا حد زیادی از وابستگی جسمی فاصله گرفته، اما ذهن و رفتار فرد هنوز به مراقبت نیاز دارد. اگر مشاوره، حمایت خانواده، تغییر سبک زندگی و برنامه پیشگیری از عود جدی گرفته نشود، احتمال برگشت به مصرف بالا می‌ماند.

مهم‌تر از تعداد روزها این است که فرد این مرحله را ایمن پشت سر بگذارد و بعد از کاهش علائم جسمی، درمان را رها نکند. پاک شدن بدن فقط یک بخش از مسیر ترک است؛ ماندن در مسیر درمان و جلوگیری از بازگشت، مرحله مهم‌تری است که بعد از سم‌زدایی شروع می‌شود.

آیا برای همه مواد اعتیادآور سم زدایی انجام می‌شود؟

سم‌زدایی برای همه مواد اعتیادآور به این صورت که بعضی مواد بدن را به‌صورت جدی درگیر وابستگی جسمی می‌کنند و ترک آن‌ها معمولاً نیاز به سم‌زدایی دارد؛ اما در بعضی مواد، بخش اصلی درمان بیشتر روی کنترل وسوسه، اصلاح رفتار و درمان روانی متمرکز است. بنابراین قبل از شروع درمان، باید مشخص شود فرد چه ماده‌ای مصرف کرده، وابستگی او تا چه حد است و بدنش به چه نوع مراقبتی نیاز دارد.

موادی که معمولاً در روند ترک آن‌ها سم‌زدایی مطرح می‌شود عبارت‌اند از:

• مواد افیونی: مانند تریاک، شیره، هروئین، مورفین، متادون و برخی داروهای مسکن مخدر
• الکل: به‌خصوص در مصرف طولانی‌مدت، سنگین یا روزانه
• داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور: مانند بنزودیازپین‌ها، آلپرازولام، دیازپام، کلونازپام و داروهای مشابه
• مواد محرک: مانند شیشه، کوکائین، آمفتامین‌ها و اکستازی
• حشیش و ماری‌جوانا: به‌ویژه در مصرف مداوم و طولانی‌مدت
• نیکوتین: مانند سیگار، قلیان و سایر محصولات وابسته به نیکوتین
• مصرف هم‌زمان چند ماده: مانند ترکیب مواد افیونی با الکل، آرام‌بخش‌ها یا محرک‌ها