ازآنجاییکه مصرف تفریحی ماریجوانا یا گل در بین جوانان روبهافزایش است، ارتقای سطح آگاهی جامعه در مورد عوارض کشیدن گل بر مغز امری حیاتی به شمار میرود.
محققان بر این باورند که برای تشخیص دقیق تأثیر ماریجوانا بر مغز به تحقیقات بیشتری نیاز است، اما مطالعات کنونی نشان داده است که میزان ابتلا به ناهنجاریهای رفتاری و شناختی در میان جوانان معتاد به ماریجوانا از شیوع بیشتری برخوردار است.
مصرف ماریجوانا در بسیاری از کشورهای جهان غیرقانونی است، اما سوداگران مواد مخدر با ترویج این باور دروغین که ماریجوانا اعتیادآور نیست، اقدام به عرضه این مواد در میان جوانان کردهاند. باتوجهبه اهمیت افزایش سطح اطلاعات در مورد عوارض این ماده مخدر، در این مقاله به بررسی تأثیرات کشیدن گل بر مغز و اهمیت ترک گل پرداختهایم:
ماریجوانا چیست؟
پیش از آنکه عوارض ماریجوانا بر مغز را مورد بررسی قرار دهیم، بهتر است با منشأ و روش مصرف ماریجوانا آشنا شویم. ماریجوانا که به نامهای گل، علف یا گراس شناخته میشود از ذرات خشک شده گیاه شاهدانه به دست میآید. روش مصرف این ماده از طریق دود کردن توسط پیپ، بونگ و همچنین بلانت است. بلانت به سیگارهایی گفته میشود که پس از تخلیه تنباکوی موجود در آن، توسط ترکیب ماریجوانا با سایر مواد مخدر پر میشود.
این ماده با تأثیر بر سیستم عصبی مرکزی سبب القای احساس سرخوشی و لذت در مصرفکنندگان میشود. برخلاف تصورات رایج، این ماریجوانا بهشدت اعتیادآور است و مصرف آن با عوارض نامطلوب طولانیمدتی همراه است.
تأثیر کشیدن گل بر مغز
کلیه تأثیرات روانگردان گل به دلیل وجود ترکیبی به نام THC یا همان تتراهیدروکانابینول است که در واقع این ترکیب عامل ایجاد احساس اوج لذت پس از مصرف گل است. بدن انسان به طور طبیعی ترکیباتی به نام اندوکانابینوئیدها تولید میکند که برای رشد و بلوغ مغز ضروری هستند و در تنظیم فرایندهای مرتبط با یادگیری، حافظه، کنترل درد و خواب نقش دارند.
ترکیب THC موجود در ماریجوانا قادر است که با اتصال با نورونهای مغزی مربوط به اندوکانابینوئیدها، در انجام فرایندهای فوق اختلال ایجاد کند. اختلال در مسیرهای اندوکانابینوئید منجر به ایجاد ناهنجاریهای رفتاری و شناختی؛ مانند کاهش حافظه و توانایی یادگیری و افزایش حساسیت به استرس میشود. از سویی دیگر، مصرف ماریجوانا در دوران بارداری سبب بروز اختلال تفکر، مشکلات عاطفی و اضطرابی در جنین میشود.
مصرف ماده THC بر مغز نوجوانان، منجر به ایجاد تغییر در ساختار و عملکرد مدارهای مغز میشود و با کاهش تواناییهای شناختی، عاطفی و اجتماعی آنها همراه است. بنابراین مغز انسان در دورههای خاصی از زندگی مانند بارداری و نوجوانی در مقابل تأثیرات ماریجوانا آسیبپذیرتر است. برخی از مطالعات همچنین مصرف ماریجوانا در دوران نوجوانی را با کاهش ضریب هوشی در ادامه زندگی مرتبط میدانند.
در نهایت مصرفکنندگان ماریجوانا به دلیل نازک شدن نواحی از مغز که تشخیص و سازماندهی افکار و اعمال دخیل هستند، بیشتر از سایرین در معرض خطر سکته مغزی قرار دارند.
✅ مقاله پیشنهادی: خوابیدن بعد از مصرف گل
آیا کلیه تأثیرات مصرف گل بر مغز شناخته شده است؟
متخصصان بر این موضوع تأکید دارند که دانش ما از اثرات ماریجوانا بر مغز ناقص است و تحقیقات انسانی بیشتری در این زمینه موردنیاز است. بااینحال، نتایج مطالعات اخیر روی حیوانات بر این نکته تأکید دارد که مصرف ماریجوانا بهخصوص در دوران رشد باعث ایجاد عوارض نامطلوب طولانیمدت یا مادامالعمر در مغز میشود.
در حال حاضر، دانشمندان با استفاده از تصویربرداری عصبی و سایر ابزارهای پیشرفته در حال جستجو برای روشنشدن چگونگی تأثیرات ماریجوانا بر مغز هستند.
شدت عوارض کشیدن گل بر مغز به چه عواملی بستگی دارد؟
عوامل مؤثر بر شدت عوارض مصرف گل عبارتاند از:
- سن اولین مصرف
- محیط خانواده
- دفعات و مقدار مصرف
- اعتیاد به سایر مواد مخدر
- مدتزمان مصرف
- عوامل ژنتیکی
باتوجهبه این موارد، مصرفکنندگان ماریجوانا بر اساس شرایط جسمی و روانی منحصربهفرد خود، عکسالعملهای متفاوتی به مصرف گل نشان میدهند.
علل اختلال حافظه ناشی از مصرف ماریجوانا چیست؟
گیرندههای کانابینوئید در بسیاری از نواحی مغز مانند قشر، هیپوکامپ، مخچه و هسته اکومبنس (مخطط شکمی) قرار دارند. اختلال حافظه ناشی از مصرف ماریجوانا به این دلیل رخ میدهد که THC با اتصال به گیرندههای کانابینوئید مغز، نحوه پردازش اطلاعات را در هیپوکامپ مغز (حافظه) را تحتتأثیر قرار میدهد.
از سویی دیگر تعداد نورونهای هیپوکامپ با افزایش سن دچار کاهش میشود و همین امر بر توانایی پردارش و یادگیری اطلاعات جدید تأثیرگذار است. قرار گرفتن طولانیمدت در معرض THC سبب تسریع روند ازدستدادن نورونهای هیپوکامپ ناشی از افزایش سن میشود.
اثرات کوتاهمدت و بلندمدت مصرف ماریجوانا بر مغز
بهصورت کلی عوارض مصرف گل بر مغز به دو دسته اثرات کوتاهمدت و بلندمدت تقسیم میشود که در ادامه بهصورت تفکیک شده به این اثرات میپردازیم.
اثرات کوتاهمدت گل بر مغز
- مشکل در محاسبه فاصلهها
- اختلال حافظه
- خستگی
- گیجی
- پارانویا
- اضطراب
اثرات بلندمدت گل بر مغز
- اختلالات شناختی
- ازدستدادن حافظه
- افزایش تحمل ماریجوانا
- وابستگی به ماریجوانا
عوارض انواع مختلف ماریجوانا بر مغز
درگذشته، تصور میشد که نوع گیاه ماریجوانا یعنی «ساتیوا» یا «ایندیکا» تعیینکننده اصلی نوع اثرات آن بر بدن و مغز است. اما امروزه تحقیقات جدید نشان میدهند که این برچسبها کافی نیستند.
آنچه واقعاً مهم است، ترکیب شیمیایی ماریجوانا است که شامل مقدار THC، مقدار CBD و نوع ترپنها (ترکیبات معطر گیاه که بر اثر آن تأثیر میگذارند) است. این ترکیب که به آن کمُوتیپ (chemovar) گفته میشود، مشخص میکند که ماریجوانا چه اثراتی بر مغز دارد.
اثرات نوع ساتیوا بر مغز
نوع ساتیوا معمولاً مقدار زیادی THC دارد؛ THC مادهای است که باعث حالت سرخوشی و افزایش انرژی میشود. این نوع میتواند فعالیت قسمتهایی از مغز را که مسئول تمرکز، برنامهریزی و کنترل احساسات هستند (مثل قشر پیشپیشانی)، کاهش دهد.
در نتیجه ممکن است فرد دچار اضطراب، بدبینی شدید (پارانویا) یا ضعف در حافظه کوتاهمدت شود. مصرف مداوم آن میتواند به بخش حافظه مغز (هیپوکامپ) آسیب بزند و خطر ابتلا به روانپریشی (مثل توهم یا جداشدن از واقعیت) را بالا ببرد. این اثرات بهخصوص در نوجوانان یا افرادی که زمینه روانی دارند، شدیدتر است.
اثرات نوع ایندیکا بر مغز
ایندیکا مقدار کمتری THC دارد و بیشتر حاوی CBD است؛ CBD ترکیبی است که میتواند اثرات منفی THC را کاهش دهد و باعث آرامش شود.
این نوع ماریجوانا تحریک مغز را کم میکند، اضطراب را پایین میآورد و آسیب کمتری به حافظه وارد میکند. بهخاطرداشتن ترکیباتی به نام ترپن (مثل میرسن و لیمونن)، ایندیکا معمولاً خاصیت آرامبخش و خوابآور دارد.
هرچند خطر روانپریشی در این نوع کمتر است، اما ممکن است باعث کندی ذهن و خوابآلودگی شود که انجام کارهایی مثل رانندگی را خطرناک میکند. در مصرف درمانی، ایندیکا معمولاً گزینهای ملایمتر و ایمنتر نسبت به ساتیوا است.
✅ مقاله پیشنهادی: سمزدایی سریع گل (ماریجوانا)
تفاوت عوارض گل بر مغز زنان و مردان
مادهٔ فعال گل یعنی THC به گیرندههای خاصی در مغز به نام CB1 متصل میشود که در تنظیم خلقوخو، حافظه و تمرکز نقش دارند. اگرچه این گیرندهها در همهٔ افراد وجود دارند، اما هورمونهای جنسی مثل استروژن و تستوسترون آرایش و حساسیت آنها را در نواحی مهم مغز (هیپوکامپ، آمیگدالا و قشر پیشپیشانی) تغییر میدهند؛ به همین دلیل مدارهای حافظه و پاداش در زنان و مردان یکسان درگیر نمیشود و واکنش مغزی دو جنس به مصرف گل متفاوت است.
عوارض گل بر مغز زنان
استروژن با افزایش تعداد و حساسیت گیرندههای CB1 در آمیگدالا و قشر کمربندی قدامی (بخش درگیر در پردازش هیجان و تصمیمگیری) باعث میشود زنان به دوزهای مساوی THC شدیدتر پاسخ دهند.
این تحریک بیش از حد CB1، آزادسازی گلوتامات (یک پیامرسان شیمیایی برانگیزاننده) و فعالشدن محور استرس را به دنبال دارد؛ نتیجهٔ مستقیم آن اضطراب، نوسان خلق و ولع بالاتر برای مصرف مجدد است.
از طرف دیگر، این تغییرات ساختاری احتمال وابستگی و بیثباتی احساسات را در زنان افزایش میدهد؛ بنابراین هنگام ترک گل، حمایت رواندرمانی و تکنیکهای کنترل هیجان برای آنان اهمیت بیشتری دارد.
عوارض گل بر مغز مردان
در مردان تراکم گیرندههای CB1 در هیپوکامپ (مرکز حافظه بلندمدت) بالاتر است. THC با فعالکردن فرایندی به نام LTD یا مهار طولانیمدت تقویت سیناپسی، بهتدریج حجم هیپوکامپ را کم میکند و راه افت حافظه کاری، کاهش تمرکز و کندشدن سرعت پردازش ذهنی را هموار میسازد.
علاوه بر این، کاهش فعالیت قشر پیشپیشانی به تضعیف برنامهریزی و تصمیمگیری میانجامد. پس از ترک، این آسیبهای شناختی ماندگارتر از نوسانات خلقی هستند و مردان برای بازیابی کارکرد ذهنی به برنامههای بازتوانی شناختی شامل تمرینهای حافظه و تمرکز نیاز دارند.
✅ مقاله پیشنهادی: کلینیک ترک اعتیاد بانوان تهران
آیا تأثیر ماریجوانا بر مغز قابلجبران است؟
میزان اختلالات شناختی ناشی از مصرف ماریجوانا بر مغز پس از ترک این مخدر، تا حدی قابلجبران است، اما ذکر این نکته ضروری است که بسیاری از بیماران پس از ترک ماریجوانا به دلیل آسیبهای طولانیمدت مغز، همچنان با مشکلات شناختی و حافظه دستبهگریبان هستند.
بهعنوانمثال محققان در مورد اثرات مصرف طولانیمدت ماریجوانا به این نتیجه رسیدند که افرادی که در دوران نوجوانی از گل استفاده کردهاند، حتی در صورت ترک این مواد در اواسط دوران بزرگسالی، با کاهش ۶ تا ۸ درصدی ضریب هوشی روبرو هستند.
بنابراین اگر شما یا یکی از عزیزانتان به مصرف ماریجوانا اعتیاد پیدا کرده است، بهترین راه برای جلوگیری تأثیر ماریجوانا بر مغز این است که دراسرعوقت نسبت به ترک این ماده اقدام کنید.
همکاران ما در مرکز ترک اعتیاد دکتر جوادی با دانش، تخصص، تجربه و امکانات پیشرفته بهصورت شبانهروزی آماده اراده خدمات ترک اعتیاد به بیماران گرامی هستند.
جمعبندی
با افزایش مصرف تفریحی ماریجوانا در بین جوانان، آگاهی از تأثیرات این ماده بر مغز اهمیت دوچندان پیدا کرده است. همانطور که دیدیم، ماریجوانا با تأثیر بر گیرندههای عصبی باعث اختلال در حافظه، یادگیری، تمرکز، هیجان و رشد مغز میشود؛ بهویژه در دورههای حساس مثل نوجوانی و بارداری.
همچنین عوارض آن بسته به نوع گیاه (ساتیوا یا ایندیکا)، جنسیت فرد، مدتزمان و سن شروع مصرف متفاوت است. اگرچه برخی اثرات پس از ترک قابلجبران هستند، اما بخشی از آسیبها مانند کاهش ضریب هوشی یا تحلیل ساختاری مغز ممکن است دائمی باشند. برای پیشگیری از این آسیبها، اقدام زودهنگام به ترک و بهرهگیری از خدمات تخصصی کلینیکهای ترک اعتیاد امری حیاتی است.
برای دریافت مشاوره رایگان و تخصصی در زمینه ترک گل و سایر مواد، همین حالا با کارشناسان ما در معتبرترین مرکز ترک اعتیاد تهران یعنی کلینیک ترک اعتیاد دکتر جوادی تماس بگیرید.
سؤالات متداول
- آیا مصرف گهگاه ماریجوانا هم بر مغز تأثیر میگذارد؟
بله، حتی مصرف گهگاه هم میتواند بر حافظه کوتاهمدت، تمرکز و تصمیمگیری تأثیر بگذارد، مخصوصاً در نوجوانان که مغز درحالرشد است. - آیا اثرات ماریجوانا بر مغز بعد از ترک کاملاً از بین میرود؟
برخی اثرات مانند اضطراب یا بیخوابی ممکن است طی چند هفته از بین بروند، اما آسیبهای شناختی طولانیمدت، بهویژه اگر مصرف از نوجوانی شروع شده باشد، ممکن است پایدار بماند. - آیا مصرف ماریجوانا در بزرگسالی هم بهاندازه نوجوانی خطرناک است؟
هرچند مصرف در نوجوانی آسیبپذیرتر است، اما در بزرگسالی نیز میتواند باعث کاهش حافظه، وابستگی روانی، و اختلالات روانی شود.
۱۴۰۴/۰۴/۲۳
