ارتباط مصرف مواد مخدر و تشنج

منبععلت تشنج ناشی از مصرف مواد مخدر

تشنج ناشی از مصرف مواد مخدر می‌تواند علت‌های متعددی داشته باشد. یکی از این علت‌ها، احتمال ابتلای فرد مصرف‌کننده به بیماری صرع است که یکی از شایع‌ترین علت‌های تشنج در بین مصرف‌کنندگان مواد مخدر است. استفاده از مواد مخدر مختلف، روی افراد مختلف تأثیرات متفاوتی دارند.

یکی از مواردی که می‌توان از آن به‌عنوان ماده مخدری که ممکن است منجر به تشنج شود یادکرد، ترامادول است.

استفاده از ترامادول، به این دلیل که هم از کوکائین و هم از آمفتامین تشکیل شده است، می‌تواند احتمال تشنج و ابتلا به بیماری صرع را در افراد به حد قابل‌توجهی افزایش دهد و فرد را دچار تشنج ناشی از ترامادول کند.

از دیگر علل بروز تشنج می‌توان به وجود بیماری‌های زمینه‌ای اعصاب و روان اشاره کرد. اگر فرد مصرف‌کننده از پیش‌تر بیماری‌های اعصاب روان داشته باشد، استفاده از مواد مخدر می‌تواند در این افراد نشانه‌های بیماری‌شان را تشدید کند؛ این تشدید علائم بیماری در برخی افراد ممکن است با تشنج همراه باشد که این مورد یکی از ارتباط‌های اعتیاد و صرع است.

یکی دیگر از علت‌های تشنج با مصرف مواد مخدر می‌توان به بی‌خوابی اشاره کرد. باتوجه‌به این موضوع که مصرف مواد مخدر در افراد در برخی موارد منجر به بی‌خوابی یا کم‌خوابی‌های شدید می‌شود، در این حالت‌ها نیز ممکن است در ابتدا با سردرد و سرگیجه و سپس با تشنج روبه‌رو شد.

توجه داشته باشید که همان میزان که مصرف مواد می‌تواند در تشنج نقش داشته باشد، ترک‌کردن مواد مخدر نیز می‌تواند در افراد ایجاد تشنج کند.

ماندگاری تأثیرات مواد مخدر بر اعصاب و روان افراد و بر سیستم‌های عصبی می‌تواند در افرادی که از مواد مخدر با دوزهای بالا استفاده می‌کنند در هنگام ترک نیز آن‌ها را دچار مشکل کند. در این موارد باید توجه ویژه‌ای داشت و حتماً به یک پزشک متخصص در حوزه ترک اعتیاد مراجعه کرد.

کدام یک از مواد مخدر باعث تشنج می‌شوند؟

می‌توان بیان داشت بیشتر مخدرهایی که تأثیرات روانی می‌گذارند، می‌توانند بر روی عملکرد مغزی و سیستم عصبی شما تأثیرگذار باشند؛ این تأثیرگذاری ممکن است فرد مصرف‌کننده را دچار تشنج کند.

دراین‌بین برخی مواد مخدر هستند که تأثیر بیشتری بر بروز تشنج دارند که برخی از این تشنج‌ها به ارتباط مصرف مواد مخدر و صرع مربوط می‌شود. در ادامه این قسمت به ارتباط مصرف مواد مخدر و تشنج خواهیم پرداخت.

مصرف کوکائین به هر شکلی و در هر ماده مخدری می‌تواند در فرد، پس از چند دقیقه یا چند ساعت، باعث تشنج شود.

ماده کوکائین به دلیل آسیب‌های شدید مغزی که به فرد مصرف‌کننده وارد می‌کند، ممکن است در افرادی که حتی سابقه تشنج نداشته‌اند نیز ظاهر شود.

معمولاً تشنج‌هایی که از مصرف کوکائین نشئت می‌گیرند، خطرناک هستند و با حمله قلبی و ریتم غیرطبیعی قلب (آریتمی قلبی) همراه هستند که احتمال مرگ را در فرد مصرف‌کننده افزایش می‌دهد.

قطع ناگهانی آن نیز می‌تواند منجر به تشنج و حتی در موارد خیلی شدیدتر منجر به مرگ فرد شود. به همین دلیل بهترین راه برای ترک مادهٔ مخدر کوکائین و مشتقات آن، مراجعه به بهترین پزشک‌های ترک اعتیاد است.

از دیگر مواردی که در مصرف مواد مخدر می‌تواند عامل تشنج در افراد باشد، می‌توان به مواد مخدری اشاره کرد که جزو دستهٔ آمفتامین‌ها هستند. باتوجه‌به این موضوع که آمفتامین‌ها محرک‌های مغزی هستند، مصرف آن‌ها در صورت عدم تجویز پزشک در افراد ممکن است احتمال ابتلای فرد را به بیماری صرع بیشتر کند.

تحقیقات دراین‌خصوص نشان داده است که ممکن است در صورت مصرف زیاد آمفتامین‌ها، تأثیرات مغزی پایدار شوند و تشنج‌های شدید همراه با حملات قلبی رخ دهد. وجود آمفتامین در ترامادول را نیز می‌توان علت تشنج در افراد وابسته به ترامادول دانست. ترک ترامادول در این افراد یک ضرورت است.

از مواد مخدرهای دیگری که منجر به تشنج می‌شوند، می‌توان به ماری‌جوانا و هروئین اشاره کرد. البته این مورد در هروئین کمتر بوده و احتمال ابتلا به صرع در کسانی که هروئین و تریاک مصرف می‌کنند، کمتر از دیگر افرادی است که مواد مخدر دیگر را مصرف می‌کنند.

راه‌های جلوگیری از تشنج افراد ترامادولی

 برای جلوگیری از تشنج در افرادی که ترامادول مصرف می‌کنند (چه به‌صورت مصرف درمانی و چه سوءمصرف)، رعایت نکات پزشکی و رفتاری بسیار حیاتی است. در ادامه، راهکارهای علمی، پزشکی و مراقبتی برای پیشگیری از بروز تشنج در این افراد آورده شده است:

راه‌های پیشگیری از تشنج در مصرف‌کنندگان ترامادول

1. خودسرانه مصرف نکنید
   ترامادول باید فقط با تجویز پزشک و تحت‌نظر او مصرف شود.
   از تغییر دوز یا قطع ناگهانی دارو به‌شدت پرهیز کنید.
2. از دوزهای بالا دوری کنید
   مصرف بیش از ۴۰۰ میلی‌گرم در روز (در بزرگسال سالم) خطر تشنج را بالا می‌برد.
   در افراد باسابقه بیماری‌های مغزی یا مصرف داروهای دیگر، حتی دوزهای کمتر هم خطرناک هستند.
3. قطع تدریجی دارو
   اگر نیاز به قطع ترامادول وجود دارد، حتماً با مشورت پزشک و به‌صورت تدریجی انجام شود تا از تشنج و علائم ترک شدید جلوگیری شود.
4. عدم مصرف هم‌زمان با داروهای خطرناک
   ترامادول با الکل، داروهای خواب‌آور، ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای، بنزودیازپین‌ها و سایر مواد مخدر نباید مصرف شود.
   این ترکیب‌ها ریسک تشنج، کما یا مرگ را افزایش می‌دهند.
5. بررسی وضعیت پزشکی فرد
   افرادی با شرایط زیر، نباید ترامادول مصرف کنند یا باید بااحتیاط شدید مصرف کنند:
   🔸سابقه صرع یا تشنج
   🔸آسیب مغزی یا سابقه ضربه به سر
   🔸بیماری‌های کلیوی یا کبدی
   🔸مصرف هم‌زمان داروهای ضدافسردگی یا ضد روان‌پریشی
6. درمان بی‌خوابی و اضطراب
   بی‌خوابی یکی از محرک‌های اصلی تشنج در مصرف‌کنندگان ترامادول است. درمان هم‌زمان بی‌خوابی با روان‌درمانی یا داروهای بی‌خطر (تحت‌نظر پزشک) توصیه می‌شود.
7. نظارت پزشکی مداوم
   مصرف‌کنندگان مزمن ترامادول باید تحت‌نظر پزشک آزمایش‌های منظم مانند سطح الکترولیت‌ها (کلسیم، منیزیم، سدیم، قند خون) انجام دهند، چرا که کمبود این مواد نیز می‌تواند تشنج‌زا باشد.
8. استفاده از داروهای ضدتشنج در صورت تجویز پزشک
   در بعضی بیماران پرخطر، پزشک ممکن است همراه ترامادول، داروهای ضد صرع مانند والپروات یا لاموتریژین تجویز کند.
   خوددرمانی با این داروها ممنوع است.

اقدامات ضروری هنگام بروز تشنج در افراد معتاد

در این قسمت از مقاله قصد داریم تا به شما اقدامات ضروری که باید در هنگام بروز تشنج انجام داد را ارائه دهیم. دانستن این موارد به شما کمک خواهند کرد که در صورت تشنج‌کردن یکی از عزیزان و یا شخصی در نزدیکی شما، مواردی را انجام دهید که به فرد بیمار آسیب‌های کمتری وارد شود.

اگر کسی در نزدیکی شما تشنج کرد پیش از هر چیزی باید با اورژانس تماس بگیرید تا متخصصین اورژانس سریعاً حضور پیدا کنند.

اما در هنگام تشنج خود شما نیز باید اقداماتی را انجام دهید و برخی کارها را به‌هیچ‌وجه انجام ندهید این اقدامات شامل موارد زیر می‌شود:

• در ابتدا باید خونسردی خودتان را حفظ کنید. دستپاچگی و ترس شدید و عدم حفظ خونسردی در شما ممکن است، شما را در مسیر کمک‌رسانی به فردی که تشنج کرده است دچار مشکل کند.
• مهم‌ترین موردی که باید بدانید این است که به‌هیچ‌وجه سعی در نگه‌داشتن و متوقف کردن لرزش‌های فرد نداشته باشید.
• درصورتی‌که فرد به‌صورت ایستاده تشنج کرد باید سریعاً سعی کنید که او را به حالت درازکش درآورید.
• دورکردن اشیا تیز و خطرناک از دسترس فردی که تشنج کرده است یکی از موارد ضروری و اقداماتی است که باید سریعاً انجام شود تا خدایی نکرده فرد به خود آسیب نزدند.
• از سیلی‌زدن و پاشیدن آب به‌صورت فردی که تشنج کرده است خودداری کنید.
•  پس از اتمام لرزش‌ها بیمار را به یکی از پهلوها بچرخانید تا مایع استفراغ و بزاق به‌صورت کامل خارج شود. زیرا که ممکن است با برگشت این استفراغ و بزاق فرد دچار خفگی شود و مجاری تنفسی او بسته شود.
•  تنفس فرد را چک کنید. اگر در تنفس مشکل داشت سریعاً مجاری تنفسی را بررسی کنید که چیزی مسیر تنفسی فرد را مسدود نکرده باشد.

تأثیر مواد مخدر بر سیستم اعصاب مرکزی

مواد مخدر مختلف بر سیستم اعصاب مرکزی بدن تأثیرات متفاوتی می‌گذارند. ولی همه این مواد مخدر با آزادسازی و افزایش ترشح دوپامین در مغز اختلالاتی را ایجاد می‌کنند.

این اختلال در عملکرد، در طولانی‌مدت تأثیر خود را می‌گذارد و سلول‌های عصبی و تصمیم‌گیری افراد دچار تغییر می‌شود. این شرایط در برخی موارد باعث می‌شود که فرد دچار بیماری صرع شود که این مورد تنها یکی از عوارض جانبی مصرف مواد مخدر است.

مطالبی چند در باب ترامادول و تشنج

معمولاً تشنج در مصرف ترامادول در موارد زیر دیده می‌شود:

• دوز بالای ۵۰۰ میلی‌گرم (در افراد مستعد و دارای ریسک فاکتور با هر میزان)
• کاهش یا افزایش ناگهانی دارو در فرد مصرف‌کننده مزمن
• با تزریق وریدی
• افزایش یا کاهش دوز مصرفی
• احتمال تشنج با بی‌خوابی و مصرف داروهای تشنج‌زا و سابقه اپیلپسی در فرد یا خانواده و سابقه ترومای مغزی بیشتر می‌شود.
• تشنج معمولاً تونیک کلونیک و تکرار نشونده، است.
• هرچند ممکن است در افراد با ریسک فاکتور گفته شده تشنج تکراری یا prolonged و یا status رخ بدهد.
• تشنج معمولاً single و self limited است.

نکته: تنها درصورتی‌که با ریسک فاکتورها همراه باشد یا prolonged باشد یا سن بالای ۷۰ باشد نیاز به work up کامل تشنج دارد.

علایم مسمومیت

ممکن است:

• تریاد مسمومیت اوپیوییدی
• میوز
• دپرسیون تنفسی
• دپرسیون C.N.S

را تقلید کند.

ولی علایم همراه شامل:

• سرگیجه
• تومور
• تاکی‌کاردی
• بی‌قراری
• آژیتاسیون
• افزایش DTR
• تشنج

را برخلاف اوپیوییدها دارد.

• معمولاً دوز بیش از ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌گرم سمی محسوب می‌گردد.
• ترامادول می‌تواند به‌صورت ایدیوسنکراتیک با هر دوزی تشنج بدهد.
• گاهی مصرف مقادیر کم (۵۰ میلی‌گرم) منجر به تشنج می‌شود درحالی‌که با مقادیر بسیار بالا در خیلی از بیماران مسموم تشنج نمی‌دهد.
• کاهش یا افزایش ناگهانی در فرد مصرف‌کننده مزمن هم ممکن است تشنج بدهد.

آزمایشگاهی

حداقل آزمایش‌ها موردنیاز:

• Ca
• Na
• BS
• Mg

درمان مسمومیت حاد با ترامادول

درمان به‌شدت مسمومیت (میزان مصرف و علایم موجود) بستگی دارد و بر اساس شدت مسمومیت می‌توان تعیین کرد که فرد نیاز به بستری دارد یا خیر؟

بیمار با مسمومیت شدید

• LOC
• SEIZURE
• SHOCK
• Apnea
  نیاز به بستری دارد.

در مواردی که کمتر از یک ساعت از بلع گذشته باشد با حفظ راه هوایی نیاز به شستشوی معده دارد.

• هر بیماری با هر مقداری از دارو که تشنج کند باید برای ۲۴ ساعت تحت‌نظر باشد.
• اگر بیمار دوز غیرسمی مصرف کرده و علامتی ندارد، نیازی به بستری ندارد.
• اما اگر همین بیمار علامتی داشته باشد، تنها کافی است که علایم بیمار را کنترل کرد و وی را ترخیص نمود.
• اگر بیمار دوز سمی را مصرف کرده و علامتی ندارد و یا علامتی به‌جز تشنج و آپنه دارد، باید برای ۱۲ ساعت تحت‌نظر باشد.
• در موارد بروز آپنه در مصرف دوز سمی می‌شوند بایستی بیمار را برای ۲۴ ساعت تحت‌نظر داشت تا اطمینان حاصل شود که مجدداً دچار آپنه نمی‌شود.
• بیمار با یک نوبت تشنج محدود و خودکنترل شونده بدون وجود ریسک فاکتور نیازی به CT مغز ندارد.

بیشترین دلایل سوءمصرف ترامادول

1. افرادی که کارهای سنگین دارند و مجبور به شب‌کاری هستند برای رفع خستگی و سرحال بودن از این دارو استفاده می‌کنند.
2. کسانی که در روابط جنسی خود از عارضه زودانزالی رنج می‌برند برای برطرف‌شدن این عارضه به ترامادول رو می‌آورند.
3. بیمارانی که به علت درد در ابتدا با تجویز پزشک و سپس خودسرانه شروع به مصرف مداوم این دارو می‌کنند.
4.  معتادان به دیگر مواد افیونی که یا باهدف کاهش علائم ترک مواد یا برای جایگزین‌کردن ترامادول با ماده مورد مصرف خود استفاده از این دارو را آغاز می‌کنند که همه این چهار گروه با عوارض شدید ناشی از مصرف ترامادول دست‌به‌گریبان خواهند شد.

عوارض: اختلال تعادل، افت فشار، تشنج، علائم یائسگی در زنان، نفخ، ضایعات جلدی و خارش، تکرر ادرار، اختلالات بینایی، یبوست، بی‌اشتهایی، دردهای مبهم شکمی، حالات عصبی، اختلالات خواب، نگرانی، گیجی، خستگی و ضعف عمومی.

مصرف این دارو در کسانی که بیماری‌های مزمن کبدی و کلیوی دارند همچنین زنان حامله (به علت بروز ناهنجاری‌های جنینی) و افراد دارای سابقه تشنج ممنوع است. این در حالی است که مصرف هم‌زمان این دارو به همراه الکل، خواب‌آورها، مواد و داروهای مخدر بسیار خطرناک است.

متأسفانه به علت دردسترس‌بودن، قیمت پایین، ارائه بدون نسخه در برخی داروخانه‌ها و نبود اطلاع کافی درباره عوارض ترامادول، هم‌اکنون با شیوع گسترده‌ای از مصرف این دارو در کشور روبه‌رو هستیم.

ترامادول با فعل و انفعالاتی که در بدن انجام می‌دهد خاصیتی مانند داروهای ضدافسردگی ایجاد می‌کند و با آن که دارویی مخدری است برعکس مورفین سبب هوشیاری و فعالیت بیشتر می‌شود و به‌احتمال زیاد یکی از دلایل گرایش مصرف‌کنندگان به ترامادول همین ویژگی است.

هنوز آمار دقیقی از تعداد سوءمصرف‌کنندگان ترامادول در کشور ارائه نشده، اما زنگ خطر وقتی به صدا درآمد که اعلام شد ایران دارای بیشترین آمار مسمومیت با ترامادول در جهان است؛ واقعیتی که مصرف زیاد و خودسرانه این دارو در کشور را نشان می‌دهد.

📌 منبع: www.addictioncenter.com

سوالات متداول

1. علت تشنج در افرادی که ترامادول مصرف می‌کنند چیست؟
   تشنج یکی از عوارض شناخته‌شده مصرف ترامادول است. این دارو روی سیستم عصبی مرکزی تأثیر می‌گذارد و می‌تواند باعث تحریک بیش از حد مغز شود که در برخی موارد به تشنج منجر می‌شود.
2. آیا مصرف مواد مخدر می‌تواند باعث تشنج شود؟
   بله. بسیاری از مواد مخدر مانند ترامادول، کوکائین، آمفتامین‌ها و حتی ماری‌جوانا می‌توانند با تاثیر بر سیستم عصبی مرکزی باعث تشنج در افراد شوند، حتی در کسانی که سابقه قبلی تشنج نداشته‌اند.
3. مصرف کدام مواد مخدر بیشترین احتمال تشنج را دارد؟
   ترامادول، کوکائین، آمفتامین‌ها به دلیل تأثیر مستقیم بر مغز و اعصاب مرکزی، خطر بروز تشنج را به‌شدت افزایش می‌دهند.
4. آیا ترک مواد مخدر هم می‌تواند باعث تشنج شود؟
   بله. ترک ناگهانی برخی مواد مخدر، به‌خصوص ترامادول و کوکائین، می‌تواند به دلیل بر هم خوردن تعادل شیمیایی مغز منجر به تشنج در هنگام ترک شود.
5. آیا ترامادول حتی در دوز پایین هم باعث تشنج می‌شود؟
   بله. ترامادول ممکن است حتی با دوزهای پایین مانند ۵۰ میلی‌گرم در افراد حساس یا دارای سابقه بیماری‌های عصبی منجر به تشنج شود.